Home

Centrum Myśli Polityczno-Prawnej

im. Alexisa de Tocqueville'a

wybierz język: enpl


Warning: Creating default object from empty value in /home/rrkylos/public_html/centrummysli.pl/wp-content/themes/cm/stmenu.php on line 207

Publikacje

blaScriptorum. Fragmenty pism, czyli uwagi o wojnie i pokoju

ANDRZEJ MAKSYMILIAN FREDRO

„Inicjatywa Centrum Myśli Polityczno-Prawnej im. Alexisa de Tocqueville’a ma na celu wprowadzenie do współczesnego naukowego i publicystycznego obiegu dzieł, które stanowią najbardziej wyrafinowaną i wszechstronną postać politycznej refleksji sarmatyzmu. Należy ją odczytać jako krok w kierunku przywracania ciągłości polskiej myśli politycznej i zachętę do traktowania jej tym samym jako całości.

[...]

Ówczesny polski dyskurs polityczny miał znaczące cechy dyskursu mocarstwowego, który doświadczenia własnej wspólnoty politycznej traktował jako podstawowy punkt odniesienia dla politycznej refleksji, samodzielnie i suwerennie określał jej tożsamość polityczną, stawiał wyżej samoocenę niż ocenę dokonaną przez innych. Było tak dlatego, iż dyskurs ten stanowił istotny element tego, co dzisiejsza politologia określiłaby jako soft power Rzeczypospolitej, a którą wspierała jej hard power, ujawniana i potwierdzana w ówczesnej europejskiej polityce tak czasów pokoju, jak i wojny od Kircholmu do odsieczy Wiednia.”

Fragmenty przedmowy prof. Zbigniewa Rau

„Jednym z celów statutowych Narodowego Centrum Kultury jest promocja polskiego dziedzictwa narodowego jako elementu europejskiej kultury. Trudno o bardziej czytelny przykład takiego wkładu, niż polska myśl polityczna XVII wieku, ukształtowana przez doświadczenie funkcjonowania ustroju politycznego I Rzeczypospolitej. Oryginalność siedemnastowiecznej polskiej kultury politycznej, opartej o ideały republikańskie i wolnościowe, powinna być dla nas powodem do dumy, tym bardziej zaskakujące jest, że nie jest ona wystarczająco dobrze zbadana i znana.”

Fragment wprowadzania Krzysztofa Dudka (Dyrektora Narodowego Centrum Kultury)

„Oddajemy do Państwa rąk pierwsze pełne polskie tłumaczenie Scriptorum Seu Togae et Belli Notationum Fragmenta – traktatu, który, podobnie jak sam Fredro, budził od lat kontrowersje współczesnych i potomnych. Pracy, która do historii polskiej myśli politycznej przeszła głównie jako źródło, gdzie znalazło swe najpełniejsze teoretyczne uzasadnienie liberum veto. Pozornie może się zatem wydawać, iż trudno o gorszą rekomendację dla dzieła Fredry. Mamy jednak nadzieję, iż Czytelnik zechce uważnie się z nią zapoznać. Może się bowiem okazać, iż praca Fredry mimo upływu lat nadal potrafi w wielu miejscach ofiarować nadzwyczaj trzeźwe spojrzenie i zdiagnozować zaskakująco aktualne problemy. Pozostaje nam tylko oddać głos samemu autorowi Scriptorum, który składa bacznemu Czytelnikowi następującą obietnicę: „Ci zaś, którzy poświęcają czas lekturze, bo popycha ich do tego pragnienie wiedzy, nie tylko śledzą samą opowieść, lecz także doszukują się przyczyn opisanych wydarzeń i powstania utworu. W tym celu zaś wracają do niego dwa czy trzy razy. I o ile z tego właśnie wynika prawdziwa korzyść dla czytającego, o tyle możemy powiedzieć, że dla pisarza wielkim jest szczęściem, jeśli zasłuży na takiego czytelnika.

[...]

Rodzi się pytanie, czy myśl Fredry powstała w odmiennych okolicznościach historycznych może mieć dziś aktualne przesłanie i odniesienia. Z pewnością dalsze badania nad nią są konieczne do zrozumienia polskiej tradycji politycznej refleksji, w której republikanizm zajmuje poczesne miejsce. Wydaje się jednak, iż podstawowe wartości: wierność prawu Bożemu, troska o interes ojczyzny, zachowanie republikańsko pojmowanej wolności, której podporządkowane są odpowiednie rozwiązania instytucjonalne, a także realizm i oparty na cnocie roztropności zdrowy rozsądek w podejściu do polityki, pozwalający ustalić to co w danych okoliczność stanowi właściwe rozwiązanie zgodne z naturę rzeczy, stanowią dość uniwersalny kanon myśli Fredry. Scriptorum stać się zatem mogą nie tylko dokumentem swojej epoki, lecz również zaproszeniem do nowego spojrzenia na własną Rzeczypospolitą.”

Fragmenty wstępu dr Marka Tracz-Trynieckiego

 

Bellum iustumBellum iustum versus bellum sacrum. Uniwersalny spór w refleksji średniowiecznej. Konstancja 1414–1418

Redakcja: prof. Zbigniew Rau, prof. Tomasz Tulejski

Autorzy: prof. Piotr Daranowski, mgr Małgorzata Owczarska, prof. Zbigniew Rau, dr Jakub Skomiał, dr Tomasz Szczech, prof. Tomasz Tulejski

Autorzy niniejszej pracy analizują zwycięstwo jakie na soborze w Konstancji Królestwo Polskie odniosło w sporze prawnym z Zakonem Krzyżackim. „Wychodząc jednak poza instrumentarium samej historii i doktryny prawa międzynarodowego, stoją na stanowisku, iż wymiar tego sukcesu jest jeszcze znacząco większy. Wynika ono z przyjęcia perspektywy doktryn polityczno-prawnych. Ta zaś postrzega ruch idei, charakter praktyk społecznych i kształt instytucji publicznych jako czynniki tworzące przestrzeń, która zawiera ścierające się wzajemnie koncepcje naszego życia razem. Z tej perspektywy na soborze w Konstancji miało miejsce niezwykle spektakularne dla naszej zachodniej cywilizacji przecięcie się osi sporu między koncepcjami wojny sprawiedliwej i wojny świętej. Z tej perspektywy zatem w Konstancji Paweł Włodkowic nie bronił bynajmniej tylko podmiotowego statusu wszystkich, niezależnie od ich wyznania, poddanych swojego monarchy Władysława Jagiełły. Włodkowic bronił, w kategoriach właściwych dla swego miejsca i czasu, założeń wojny sprawiedliwej, której w innych kategoriach bronili także Arystoteles i Cyceron, Suarez i Grocjusz, a także, bardziej nam współcześnie, chociażby autorzy Karty Narodów Zjednoczonych. Podobnie oponent Włodkowica, Jan Falkenberg, nie bronił tylko prawa traktowania przez Zakon Krzyżacki ludów niechrześcijańskich jako przedmiotu swego podboju i wymuszonej siłą chrystianizacji. Falkenberg bronił, też w kategoriach właściwych dla swego miejsca i czasu, założeń wojny świętej, podobnie jak to przed nim czynił Henryk Segusio, a po nim cała plejada propagujących i prowadzących zsekularyzowaną wojnę świętą jakobinów, marksistów, szczególnie bolszewików czy nawet (ze wszystkimi zastrzeżeniami) współczesnych amerykańskich championów wspartego siłą eksportu demokracji, szczególnie tych spod znaku neokonserwatyzmu. Tym samym Konstancja nie była tylko miejscem, gdzie powstały zręby międzynarodowego ładu normatywnego, jaki jest dziś zasadniczo naszym udziałem. Konstancja stanowiła unikalne dla naszej zachodniej cywilizacji forum sporu o najbardziej fundamentalny wybór, jaki był i jest udziałem tej cywilizacji: czy jesteśmy dla siebie wzajemnie podmiotami tych samych praw, czy też przedmiotami takich praw pozbawionymi. Z perspektywy tysięcy lat doświadczeń tejże cywilizacji trudno zakładać, iż delegacja polska nie stała w tym sporze po właściwej stronie.”

Fragment ze Wstępu prof. Zbigniewa Rau

„Książka niezwykła, owoc zbiorowego namysłu nad istotnym napięciem występującym także współcześnie, między myśleniem o wojnie świętej, uzasadniającej traktowanie innych tylko jako przedmiotów działań w imię szerzenia jakiejś „uświęcanej” idei, nie tylko wyznania religijnego, i myśleniem o wojnie sprawiedliwej, nie tylko traktującej jej strony jako podmioty, ale i uwzględniającej reguły, które powinny wszystkich obowiązywać. Znajdujemy w niej z jednej strony wielce zajmujące analizy dotyczące tak problemów dawnych, wpisanych w Stary Testament i rozważania św. Augustyna, jak i współczesnych, związanych z kwestiami, które znajdują odzwierciedlenie w prawie międzynarodowym publicznym, z drugiej natomiast zbiór interesujących tekstów źródłowych, stanowiących lekturę obowiązkową dla wszystkich pragnących pojąć istotę tego ważnego napięcia. Przestudiowanie tej, niezwykłej powiadam, książki, książki i dla historyków i filozofów, i dla politologów i prawników, pozwoli również lepiej pojąć znaczenie, jakie dla kształtowania refleksji o cywilizacji zachodniej mieli polscy uczeni doby Władysława Jagiełły, mierzący się z racjami głoszonymi przez Zakon Krzyżacki kwestionujący chrześcijański walor krakowskiego władcy.”

prof. Bogdan Szlachta

 

SPIS TREŚCI:

1. Zbigniew Rau – Wstęp

2. Tomasz Szczech – Chrześcijańska idea nawracania pogan mieczem w wiekach średnich

3. Tomasz Tulejski – Chrześcijański etos wojny świętej w średniowiecznej Europie

4. Jakub Skomiał – Aspekty prawne sporu polsko-krzyżackiego

5. Małgorzata Owczarska – Uniwersytet Krakowski w europejskim dyskursie politycznym początku XV w.

6. Tomasz Szczech – Paweł Włodkowic i jego adwersarze na soborze w Konstancji

7. Piotr Daranowski – Działanie w samoobronie w świetle współczesnego prawa międzynarodowego – refleks doktryny „wojny sprawiedliwej”

8. Zbigniew Rau, Tomasz Tulejski – Wojna sprawiedliwa versus wojna święta. Zagadnienia doktrynalne historycznej konfrontacji

 

Teksty źródłowe:

1. Księga Jozuego (fragmenty)

2. List św. Pawła do Efezjan (fragment)

3. Św. Augustyn – Chrześcijanin w służbie wojskowej (fragment)

4. Św. Augustyn – Państwo Boże (fragmenty)

5. Adalgot i inni – Wezwanie do wyprawy na Słowian (1107/1108 r.)

6. Foucher z Chartres – Dzieje Jerozolimskie (1095 – 1127)

7. Św. Bernard z Clairvaux – Pismo opata Bernarda o chwale nowego Rycerstwa do rycerzy Świątyni

8. Papież Eugeniusz III – Bulla w sprawie krucjaty przeciw Słowianom (1147 r.)

9. Św. Bernard z Clairvaux – Wezwanie do krucjaty przeciw Słowianom (1147 r.)

10. Helmold z Bozowa – Kronika Słowian (fragmenty)

11. Henryk Łotysz – Kronika Liwonii (fragmenty)

12. Dokument Konrada I Mazowieckiego dla Zakonu Krzyżackiego z 1228 r.

13. Dokument księcia Konrada Mazowieckiego z 1230 r.

14. Pierwotna Reguła Zakonu Krzyżackiego (1264 r.)

15. Św. Tomasz z Akwinu – Suma Teologiczna , Tom 16, Miłość (fragment)

16. Rajmund Lullus – Petycja Rajmunda o odzyskanie Ziemi Świętej i nawrócenie niewiernych (1311 r.)

17. Piotr z Dusburga – Zburzenie Wischerat (Wyszogrodu) przez Krzyżaków. Fragment „Kroniki Ziemi Pruskiej”

18. Orzeczenie arbitrażu wyszehradzkiego z 1335 r.

19. Wyrok sądu warszawskiego z 1339 r.

20. Pokój kaliski z 1343 r.

21. Bartłomiej z Jasła – Pierwsza mowa z okazji odnowienia uczelni (fragmenty)

22. Stanisław ze Skarbimierza – Pochwała Uniwersytetu na nowo ufundowanego (fragmenty)

23. Mateusz z Krakowa – O praktykach Kurii Rzymskiej (fragmenty)

24. Stanisław ze Skarbimierza – Kazanie o wojnie sprawiedliwej (fragmenty)

25. Johannes Falkenberg – Satyra przeciw herezjom i innym niegodziwościom Polaków i ich króla Jagły (fragmenty)

26. Paweł Włodkowic – Traktat o władzy papieża i cesarza w stosunku do pogan

27. Piotr z Ornety – Oficjalne memorandum Zakonu Niemieckiego o przypadkach naruszenia pierwszego pokoju toruńskiego z 1 lutego 1411 r. przez króla polskiego

28. Jan Długosz – Roczniki czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego (fragmenty)

29. Francisco De Vitoria – Wykład o prawie wojny (fragmenty)

30. Francisco De Vitoria – Wykłady o Indianach (fragmenty)

31. Hugo Grotius – Trzy księgi o prawie wojny i pokoju, w których znajdują wyjaśnienie prawo natury i prawo narodów, a także główne zasady prawa publicznego (fragmenty)

32. Incydent Caroline (1837) – R.Y. Jennings, The Caroline and MCLoed Cases

33. Treść korespondencji między stronami sporu – Stanami Zjednoczonymi a Zjednoczonym Królestwem – wywołanego incydentem Caroline (fragmenty)

34. Karta Narodów Zjednoczonych (fragmenty)

35. Defi nicja ataku zbrojnego wg Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości – Military and Paramilitary Activities in and Against Nikaragua (fragmenty)

36. Rezolucja 1368 – przyjęta przez Radę Bezpieczeństwa na jej 4370 posiedzeniu 12 września 2001 r.

37. Bezpieczna Europa w Lepszym Świecie , Europejska Strategia Bezpieczeństwa – Dokument przyjęty przez Radę Unii Europejskiej 12 grudnia 2003 r.

 

 

41-SGMpaemL._SY344_BO1,204,203,200_TOCQUEVILLIAN IDEAS: CONTEMPORARY EUROPEAN PERSPECTIVES

Redakcja: prof. Zbigniew Rau i dr Marek Tracz-Tryniecki

Autorzy: dr Ewa Atanassow, prof. Cengiz Çağla, prof. Oliver Hidalgo, prof. Attila K. Molnár, prof. Marinus R.R. Ossewaarde, prof. William R. Stevenson, Jr.

„Tocqueville był zafascynowany Ameryką, jakkolwiek Francja, a ogólniej Europa, pozostawały głównym obiektem jego zainteresowań. Cieszył się on statusem eksperta od Ameryki, choć Europę znał lepiej. Jego wiedza nie była z pewnością ograniczona jedynie do Francji – wystarczy wspomnieć jego podróże po zachodniej Europie lub mianowanie na stanowisko ministra spraw zagranicznych w 1849 roku w czasie burzliwej Wiosny Ludów. Tocqueville doskonale zdawał sobie sprawę z tego, iż Europa stanowi o wiele bardziej złożony poznawczo problem niż Ameryka. Jego zdaniem kraje europejskie będą nieuchronnie podlegały demokratyzacji oraz procesowi konwergencji. Wiedział on przy tym, iż Europa miała odmienny od amerykańskiego punkt wyjścia, gdyż była przede wszystkim w znaczenie większym stopniu zróżnicowana. Napisał on we wstępie do drugiego tomu O demokracji w Ameryce: „Także i w Europie bardzo wiele zjawisk można wytłumaczyć przyczynami innymi niż równość, choć odmiennymi niż w Ameryce”.

Refleksja Tocqueville’a pozostaje – szczególnie dla Europejczyków – wysoce relewantna. Wspomniana prognoza o demokratycznej przyszłości Europy, powtarzana przez niego wielokrotnie w pismach późniejszych, niosła ze sobą dodatkowe konsekwencje. Tocqueville przewidział, iż demokratyczne społeczeństwo może się stopniowo upodabniać do siebie. Jego zdaniem owa konwergencja obejmować może korzyści, potrzeby, zwyczaje i moralność. Jednocześnie podobne zapotrzebowania i gusta mogą umożliwić globalną produkcję i wymianę dóbr. Można przyjąć, iż owa konwergencja otwiera nowe możliwości dla międzynarodowej integracji. Ostatnie dekady pokazały wiele przykładów tego rodzaju procesów, jak np. Północnoamerykański Układ Wolnego Handlu. Żaden z integracyjnych projektów nie posuwa się jednakże tak daleko, jak Unia Europejska. Fenomen zintegrowanej Europy w wieku masowej demokracji zachęca do postawienia pytań: czy myśl proroka nowoczesnej, europejskiej demokracji jest wciąż relewantna i czy może ona zaoferować Europejczykom użyteczne, analityczne narzędzia wraz z adekwatnymi remediami?

Tocqueville postrzegał absolutyzm, jako dominujący w Europie system rządów. W swej refleksji uwzględnił jednakże państwa, które nie zdecydowały się tego ustroju zaadaptować. Dwoma znaczącymi przykładami w jego pismach są: Rzeczpospolita Obojga Narodów i Węgry. Polska stanowiła przypadek szczególnie interesujący, ponieważ w XVI i XVII wieku wprowadziła i wzmocniła wolne oraz republikańskie instytucje, adaptując nawet skrajne zasady np. jednomyślne głosowanie, podczas gdy większość państw europejskich zwróciło się ku absolutyzmowi. Nie jest zatem niespodzianką, iż Tocqueville chcąc opisać republikańskie instytucje Ameryki – na przykład wybory prezydenckie – czynił porównania z elekcją polskiego króla.”

 

9788377808054  ESEJE POLITYCZNE THOMASA BABINGTONA LORDA MACAULAYA

przekład Stanisława Tarnowskiego, przekład uwspółcześnił, poprawił, przypisami i wstępem opatrzył prof. Tomasz Tulejski

„To, co najlepiej wyróżnia całą angielską tradycję polityczną na tle reszty kontynentu, to bez wątpienia jej silny empiryczny komponent. Największe burze intelektualne, które targały Anglią w czasach nowożytnych, były odbiciem fundamentalnych sporów z zakresu praktyki politycznej. Począwszy od czasów Tudorów, poprzez rządy Stuartów, Hanowerczyków, aż po epokę wiktoriańską teoria i praktyka polityczna były tam ze sobą nierozerwalnie splecione. Jest to doświadczenie zupełnie różne niż to, które było na przykład losem Francji, z którą Brytyjczycy lubili zestawiać własne dokonania. Zwrócił na to uwagę Tocqueville, widząc przyczynę tragicznych wydarzeń rewolucji w dramatycznym braku doświadczenia politycznego tych, którzy za pomocą swych piór, niczym dynamitem, wysadzali gmach starego reżimu. [...] W tym samym tonie brzmią słowa Macaulaya wychowanego w starej wigowskiej tradycji: „Wiarą naszą jest, że sztuka rządzenia oparta jest na doświadczeniu i że, jak wszystkie tego rodzaju umiejętności, jest ciągle w stanie postępu i rozwoju”

 

MyslPolitycznaiPrawnaMYŚL POLITYCZNA I PRAWNA ALEXISA DE TOCQUEVILLE, M. TRACZ-TRYNIECKI

Jedyna w języku polskim monografia myśli polityczno-prawnej Alexisa de Tocqueville’a autorstwa dr Marka Tracz-Trynieckiego.

  • PARTNERZY:
  • Logo Atlas
  • Logo Bank Zachodni WBK
  • Logo Bank Zachodni WBK
  • Logo Narodowe Centrum Kultury
  • Logo Izba Komornicza